Çok Yakında

Sağlıklı ve uzun yaşamak mümkün!

Şubat 18th, 2017 | by Dr. Selma Türköz
Sağlıklı ve uzun yaşamak mümkün!
Magazin
0

(Dr. Selma Türköz’ün Kuzey’in Şubat ayı sayısı için kaleme aldığı yazısıdır…)

Doğuştan olan bazı sağlık sorunları ve hastalıkları bir kenara bırakırsak ‘sağlıklı’ olarak dünyaya geliriz. Yaşam boyuncu bu sağlığımızı korumak için koruyucu tip hizmetleri ilgilenir.
Koruyucu hekimlik, hastalıklar ortaya çıkmadan önce ilgilenen tıp dalıdır. Bu hekimlik dalının amacı hastalıklardan korunmak, sağlığı korumak ve sağlığı geliştirmektir.
Koruyucu hekimlik denilince aklımıza öncelikle aile hekimleri gelir. Aile hekimleri tedavi edici hizmetlerinin yanı sıra temel görevleri insanları hastalıklardan korumak ve sağlıklarını geliştirmektir.
Sağlığın nasıl korunacağını bilmek için, sağlığın nasıl bozulduğunun bilinmesi gerekir. İnsanların sağlığı iki faktör tarafından belirlenir. Bunlar çevre faktörleri ve bireysel özelliklerdir.
* Çevre faktörler: hava, su, ilaçlar ve gıda maddeleri gibi faktörler.
* Bireysel özellikler: genetik yapı, alışkanlıklar (sağlıklı beslenme, fizik aktivite, sigara ve alkol kullanımı…) ve sosyal davranışlar gibi özellikler.

O halde sağlığı korumak için yapılması gereken, bireysel özellikler ve çevre faktörleri arasında sağlık üzerinde olumsuz etki yapabilecek faktörler varsa, bu faktörlerin ‘olumsuz’ durumdan çıkarılması ve ‘olumlu’ hale getirilmesidir. Sağlığın korunması için yapılan bütün çabalara rağmen insanların bütün hastalıklardan tam olarak korunması mümkün değildir ama bu risk sağlıklı yaşam tarzı ve korunması ile azaltılabilir.
Sağlığın korunması amacıyla yapılan bütün çabalara rağmen insanların bütün hastalıklardan tam olarak korunması mümkün değildir.

Koruyucu hekimliğin amaçlarını 3’e ayırabiliriz :
1. Hastalıklardan korunmak: Erken teşhis amacıyla periyodik muayene, aşılanma ve koruyucu ilaçlarla hastalık riskini azaltabiliriz.
2. Sağlığı geliştirmek: Sağlıklı yasam tarzı (sağlıklı beslenme, fiziki aktivite, alkolden ve sigaradan uzak durma…) ve sağlıklı sosyal gelişim ile daha sağlıklı yaşayabiliriz.
3. Sağlığı korumak: Halkı, sağlığına zarar veren çevre faktörlerden korumak.

NASIL ANNE KARNINDAN ÖLÜME KADAR SAĞLIĞIMIZI KORUYABİLİRİZ?
Sağlığı koruma hamilelikte başlayıp ölüme kadar uygulanan bir sağlık hizmetidir.
GEBELİK
Kadın hastalıkları ve doğum uzmanları gebelik öncesi takip ve bazı testler öneriyorlar. Gebelik takibinde amaç, annenin problemsiz bir gebelik geçirmesini ve sağlıklı bir bebek dünyaya getirmesini sağlamaktır. Bu nedenle gebelik oluşmadan önce anne adayının tıbbi, sosyal ve çevresel faktörlerin değerlendirmesini yapmak gerekir.
İlk muayenede anne adayına sorulması ve yapılması gereken tetkikler:
– anne adayının gereken aşılarını kontrol etmek
– yaşam tarzı: beslenme alışkanlıkları, sigara ve alkol kullanımı, sosyal yaşamı…
– kan tahlili: anne adayının kan grubu (babayla kan uyuşmazlığını araştırmak), belirli hastalıklara karşı korunması olup olmaması, cinsel hastalıklar testleri, yaşa ve yaşam tarzına bağlı hastalıkları araştırmak, vitamin ve mineraller…

Bu sonuçlardan sonra gebelikten önce yapılması gereken tavsiyeler ve gereken tedaviler önerilir.
Hamilelik döneminde de periyodik doktor muayene ve tetkikler gerekir.
Bu kontroller sonrası bulgulara göre uzman doktor tavsiyelerde bulunur ve tedaviler uygulanır.

BEBEK
Bebek doğumdan itibaren periyodik dönemlerde sağlık kontrolleri ve aşıları yapılır.
Belçika’da 0-6 yaş arası çocuklar için ücretsiz sağlık hizmetleri var. Belçika küçük bir ülke olmasına rağmen, bu hizmette bile 2 farklı sistem var: Flaman bölgesinde ‘Kind en Gezin’ 0-3 yaş arası çocukları kontrol eder, Walon bölgesinde ‘O.N.E.’ 0-6 yaş arası çocuklar muayene edilir.
Periyodik sağlık muayene ve tarama testleri:
– Aşılar (her ülkenin asi takvimi var)

– Anne sütü ve emzirme konusunda bilgilendirme.
– Boy, kilo ve baş çevresi gelişimi düzenli olarak takip edilir. Persentil eğrisine göre bebeğin yaşıtlarına göre bu bulgular değerlendirilir.
– Nöromotorik gelişim: kaba ve ince motorik gelişimi. Bebeğin yaşına göre tepkiler verip vermemesi ölçülür. Buna göre bir bebeğin 2. ayda “agu”layarak tepki vermesi, en geç 3 aylıkken başını dik tutabilmesi, 5 aylıkken destekle ve 7’nci ayda desteksiz oturabilmesi gerekir.
– Bu dönemde en önemli test ve tetkikler: zeka geriliğine yol açabilen fenilketonüri ve hipotiroidi taramaları (topuk kani ile bu testler yapılır), işitme testi, doğumsal kalça çıkığı, inmemiş testis, doğumsal kalp hastalığı, doğuştan gözyaşı kanalı darlığı, gözde enfeksiyon ve göbekte granulom kontrolü.
– Sosyal ve duygusal gelişim.

ÇOCUK VE ERGENLİK
Belçika’da okul çağındaki çocuklar (anaokul, ilkokul ve ortaokul) mecburi olarak peryodik sağlık kontrolü ve taramalardan geçerler. Bu muayeneler 1. ve 2. anaokulunda, ilkokul 1. 3. ve 5. sınıfta, ortaokul 1. ve 3. sınıfta yapılır.
Okul dönemi sağlık kontrolünde araştırılan ve kontrol edilen konular:
* Eğitimde sorunlar
* Eğitimde yönlendirme
* Psikolojik ve sosyal sorunlar: başaramama korkusu, çocuklar arasında dışlanma

Klinik muayene ve tarama
Sağlık kontrolü:
– Ölçüler ve taramalar: boy-kilo, göz muayenesi, duyu muayenesi, diş kontrolü, ortopedik gelişme ve duruş bozukluğu, genital gelişim araştırılır.
– Obezite taraması
– Bağışlık ve aşılanma durumu araştırılır ve gereken aşılar yapılır.
– Gelişimsel bozuklukların taranması: öğrenme bozukluğu, konuşma bozukluğu, dikkat eksikliği ve hiperaktivite gibi durumlar araştırılır,
– Kan ve cinsellik ile bulaşan hastalıklar üzerine bilgilendirme (Hepatit B, Hepatit C, HIV…)

YETİŞKİNLER VE YAŞLILAR
Yıllık sağlık muayenelerin veya ’check-up’ların yerine periyodik sağlık muayenesi önerilir. Bu muayeneler bireye özgü ve kontrollerin sıklığı, yaş, cinsiyet ve çeşitli risk faktörlerinden kaynaklanan duruma göre belli aralıklarla kontrol edilir.
Kontrol edilmesi gereken parametreler:
– Kan tahlili (sıklığı yaşa ve risk faktörlere göre planlanır): tam kan sayımı değerleri, açlık kan şekeri, lipid profili (iyi ve kötü huylu kolesterol, trigliserid), tiroid fonksiyon testleri, böbrek ve karaciğer fonksiyonu, elektrolitler gibi değerler araştırılır.
– Tansiyon kontrolü
– Obezite taraması
– Meme kanseri taraması: 50-70 yaş kadınlarda 2 yılda bir.
– Kolorektal kanser taraması: 55-75 yaş kadın ve erkeklerde 2 yılda bir.
– Serviks kanser taraması: 25-65 yaş arası kadınlarda 3 yılda bir.
– Prostat kanser taraması: 50 yaş üstü erkeklerde.
– Cinsellikle bulaşan hastalıklar: cinsel aktif ve yüksek riskli cinsel davranışlı olan bireylerde araştırılır (HIV, Sifiliz, Gonore, Hepatit B ve C, Glamidya).
– Kemik sağlığının korunması danışmanlığı: kalsium ve vitD kullanımı, osteoporoz taraması.
– Aşıları kontrol etmek ve eksik aşıları uygulamak
– Sigara, alkol ve diğer uyuşturucu madde kullanımı araştırmak.
– Fiziksel aktivite ve fiziksel hareketsizliği araştırmak.

Halk sağlık kurumları sağlıklı yaşamı teşvik etmek için bilgilendirme kampanyaları düzenler. İnsanların kendi sağlıklarını ele alıp uygulamalarını sağlayabilmek amacıyla farklı sağlık personelleriyle programlar oluşturulur.
Unutmayalım, sağlıklı bir yaşam ancak sağlıklı bir ortam (çevre) ve sağlıklı bir yaşam tarzıyla mümkündür. Kirli bir suda sağlıklı balıkların yaşayamayacağı gibi kirli bir ortamda da sağlıklı insanların yaşaması maalesef çok mümkün değildir…

Yorumlara kapalıdır.